Nieuwsberichten

Interview met Alain de Benoist: "Het schouwspel dat de trumpische rechterzijde in Europa biedt, is onthutsend"

Met zijn herverkiezing in het Witte Huis heeft Donald Trump niet alleen opnieuw de macht gegrepen: hij heeft ook een historische breuk versneld die al tijdens zijn eerste ambtstermijn was ingezet. In enkele maanden tijd hebben zijn beslissingen de fundamenten van de internationale orde die uit de Koude Oorlog is voortgekomen, aan het wankelen gebracht, wat vooral in Europa verbijstering en ontkenning heeft veroorzaakt. Strategische ontkoppeling van het Oude Continent, het ter discussie stellen van de NAVO, het loslaten van het multilateralisme en de onomwonden bevestiging van machtsverhoudingen: het trumpisme versie 2.0 erkent voortaan openlijk het einde van de morele illusies die het “collectieve Westen” (het “Atlantische Bondgenootschap”) structureerden.

Voor Alain de Benoist betekent deze fase veel meer dan een loutere stijlbreuk of een wissel van politieke personeelsleden. Ze markeert de binnenkomst in een multipolaire, brutale wereld, ontdaan van universalistische discours, waarin Europa afhankelijker en weerlozer lijkt dan ooit. In dit diepgravende interview analyseert de filosoof de blijvende gevolgen van deze geopolitieke kanteling en de impasses van een continent dat nog steeds weigert daar de lessen uit te trekken.

Breizh-info: In welk opzicht betekent Trumps tweede ambtstermijn een nog diepere breuk met de wereldorde die na de Koude Oorlog is ontstaan?

Alain de Benoist: Tijdens zijn eerste ambtstermijn was Donald Trump nog niet klaar om de bocht te nemen die hij vandaag doorvoert. Tijdens het presidentschap van Biden heeft hij alle tijd gehad om zijn doelstellingen te identificeren, zijn visie te verfijnen en zijn entourage door te lichten om te weten op wie hij werkelijk kan rekenen. Meteen na zijn herverkiezing stortte hij zich in een koortsachtige reeks aankondigingen die de rest van de wereld met verstomming sloeg (en nog steeds slaat). Dat komt eerst en vooral door zijn wat bijzondere persoonlijkheid. Neem een paranoïde en megalomane narcist, een politieke volkstribuun en een zakenhaai, meng dat alles, en u krijgt Donald Trump: een figuur ergens tussen Ubu roi en Caligula.

De diepste en meest ingrijpende breuk is de “ontkoppeling” tussen Europa en de Verenigde Staten. In enkele maanden tijd heeft die het “collectieve Westen” doen uiteenvallen, de fundamenten van het Atlantisch Bondgenootschap ondergraven en de regels van de internationale handel gewijzigd. Ze bedreigt nu zelfs het voortbestaan van de NAVO. Ook al beseffen velen dat niet, dit is een werkelijk historische gebeurtenis die de komende decennia zwaar zal doorwegen.

Denken dat alles zal bedaren zodra Trump het Witte Huis verlaat, is een vergissing. Eens het vertrouwen verdwenen is, vergt het bijzonder veel tijd om dit te herstellen. Te meer omdat de kans groot is dat vicepresident J.D. Vance Trump zal opvolgen. Vance wordt vaak gezien als iemand die “alle kwaliteiten van Trump heeft zonder diens gebreken”. Er komt geen terugkeer van het verleden.

Breizh-info: Kunnen we spreken van een definitieve overgang naar een multipolaire wereld, of blijft de Amerikaanse hegemonie intact ondanks het trumpistisch discours? Trump profileert zich als een “niet-interventionistische” president, maar de voorbije maanden vermenigvuldigt hij de interventies. Is er werkelijk sprake van het einde van het Amerikaanse messianisme, of slechts van een herdefiniëring ervan?

Alain de Benoist: De hegemonie blijft bestaan, maar ze herformuleert zich in een wereld die al ingrijpend veranderd is. Trump weet heel goed dat we op weg zijn naar een multipolaire wereld, dat de Amerikaanse hegemonie bedreigd wordt en dat de Amerikaanse samenleving meer dan ooit verscheurd is. Omdat hij sterke figuren bewondert en zwakken veracht, erkent hij graag dat Vladimir Poetin en Xi Jinping een zekere legitimiteit hebben om hun respectieve invloedssferen te domineren. Maar hij trekt die logica niet consequent door, zoals blijkt uit zijn interventies in Iran en het Midden-Oosten. De reputatie die hij heeft als “niet-interventionist” is totaal onterecht. De kern van zijn electorale achterban is isolationisme, maar dat geldt niet voor hemzelf.

Tegelijkertijd breekt hij met zijn voorgangers op minstens vier punten. Ten eerste wil hij geen eindeloze interventies. Hij vreest, terecht, het moeras zoals Afghanistan of Vietnam. Hij verkiest interventies die in dagen worden geteld (bombardementen op Iran) of zelfs in uren (de ontvoering van Maduro). Ten tweede - en dat is het meest onthullend - voelt hij niet langer de behoefte zijn interventies te omhullen met de mantra’s die zijn voorgangers gebruikten om de steun van de “internationale gemeenschap” te krijgen (een andere entiteit die op uitsterven staat). Hij zegt niet meer dat hij “vrijheid en democratie” wil verdedigen, maar bekent zonder omwegen dat hij handelt naar eigen goeddunken. Terugkeer naar de wet van de jungle. Men kan hem tenminste geen hypocrisie verwijten. Ten derde mobiliseert hij niet langer zijn bondgenoten: hij plaatst hen voor voldongen feiten, omdat hij hen eenvoudigweg niet langer als bondgenoten beschouwt. Dat gaat samen met zijn afwijzing van het multilateralisme. Ten slotte - en daarmee toont hij dat hij niets begrijpt van de aard van het politieke - veroordeelt hij traditionele oorlogen alleen om zijn volle vertrouwen te stellen in handelsoorlogen, zoals blijkt uit het bestraffende karakter van zijn douanebeslissingen. Dat is een revolutie.

Breizh-info: Is zijn toespraak in Davos tegen de Europese Unie en de NAVO louter electorale pose, of weerspiegelt zij een coherente geopolitieke strategie?

Alain de Benoist: Zeker geen electorale pose. Het is eenvoudigweg de toepassing van de nieuwe beleidslijnen die zijn vastgelegd in een ander historisch document: de National Security Strategy, die op 5 december jongstleden door het Witte Huis werd gepubliceerd. Daarin maken de Verenigde Staten zonder omwegen duidelijk dat het westelijk halfrond voortaan hun exclusieve invloedssfeer is - hun jachtgebied.

De “alliantienetwerken en bondgenoten” van de VS worden er vermeld onder de rubriek “middelen waarover Amerika beschikt om te verkrijgen wat wij willen”, wat op zijn minst helder is. Even veelzeggend zijn de woorden van Stephen Miller, politiek adviseur van Trump, ter rechtvaardiging van de Amerikaanse militaire interventie in Venezuela: “Wij leven in de echte wereld, een wereld die wordt geregeerd door kracht, macht en gezag.”

Breizh-info: Kan Trumps ondermijning van de rol van de NAVO leiden tot de ineenstorting van het Atlantisch Bondgenootschap zoals we dat kennen?

Alain de Benoist: In werkelijkheid is het Atlantisch Bondgenootschap al verdwenen. De NAVO, opgericht in 1949, had tot doel de bondgenoten een vazallenstatus te geven. Deze organisatie had moeten verdwijnen toen het Sovjetsysteem instortte. In plaats daarvan werd ze een instrument om overal ter wereld in te grijpen ter verdediging van Amerikaanse belangen. Toen Trump aankondigde dat hij Groenland wilde inlijven - dat vandaag onder Deens gezag staat - aarzelde hij geen moment, ondanks het feit dat Denemarken lid is van de NAVO. Kopenhagen belandde in een groteske situatie, waarin het zich tegen de Verenigde Staten alleen kon beroepen op de NAVO… die aan de Verenigde Staten toebehoort. De waarheid is dat Trump al heeft beslist zich geleidelijk uit de NAVO terug te trekken, eenvoudigweg omdat die organisatie hem meer kost dan ze hem oplevert.
Het drama is dat de Europeanen deze radicaal nieuwe situatie ontkennen en negeren. In plaats van lessen te trekken uit de Amerikaanse “ontkoppeling”, doen ze er alles aan om zich daartegen te verzetten en verkondigen ze op alle mogelijke manieren dat ze trouwe bondgenoten willen blijven. Zich bondgenoot noemen van iemand die geen bondgenoten meer wil, is even dom als hardnekkig weigeren iemand als vijand te beschouwen die heeft besloten jou als vijand te zien.

Breizh-info: Europa lijkt meer dan ooit militair en op energievlak afhankelijk. Heeft het nog een kans op strategische emancipatie?

Alain de Benoist: Het is geen kwestie van “kans”, maar van wil. Europa is inderdaad meer dan ooit afhankelijk van de Verenigde Staten, op alle vlakken — van bewapening tot artificiële intelligentie, van software tot kredietkaarten. Heeft het de middelen om zijn soevereiniteit te heroveren? Potentieel wel, maar alleen als het dat wil, en met het besef dat zo’n doelstelling minstens vijftien tot twintig jaar vergt.  De Europese Unie, die er vastbesloten op toeziet dat Europa-markt géén Europa-macht wordt, wil daar niets van weten. De lidstaten zijn verdeeld. Donald Trump, die hen als minder dan niets beschouwt (helaas niet ten onrechte), beledigt en vernedert hen dagelijks, maar desondanks blijven ze zich in de Verenigde Staten bevoorraden om hun vitale behoeften te dekken.
Bij de dreiging van een invasie van Groenland had Denemarken drie dingen kunnen doen: de Amerikanen twee maanden geven om hun militaire basis te ontruimen, wederkerig optreden inzake douanetarieven, en de recente Deense bestelling van Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuigen annuleren. In plaats daarvan bleef het bij verontwaardigde afkeuring. Dat schouwspel zien we bijna overal.

Breizh-info: Structureert de Chinees-Amerikaanse rivaliteit voortaan de hele wereldgeopolitiek, ten koste van regionale conflicten?

Alain de Benoist: Zeker. Iedereen weet dat deze rivaliteit het decor zal vormen van het komende decennium. Trumps toegeeflijkheid tegenover Poetin kan men alleen verklaren door het feit dat de Amerikaanse president de hoop niet heeft opgegeven dat het Kremlin ooit afstand zal nemen van Peking. Maar dat is een illusie.

Breizh-info: Trump zegt dat hij de bondgenoten van de Verenigde Staten meer wil laten betalen. Is dat het einde van de “gratis bescherming” die Washington sinds 1945 zou hebben geboden?

Alain de Benoist: Ten eerste is er nooit sprake geweest van “bescherming”. De Amerikaanse paraplu was noodzakelijkerwijs lek, aangezien geen enkel land zich kan blootstellen aan een nucleaire vergeldingsslag om een ander land dan het zijne te beschermen. Het principe van nucleaire afschrikking is juist dat die niet ten voordele van derden kan worden toegepast. Bovendien was die bescherming niet “gratis”: wij hebben daarvoor betaald - en betalen er nog steeds voor - met de amerikanisering van onze zeden.

Vergeet ten slotte niet dat de NAVO van meet af aan een Amerikaans initiatief en instrument was, dat de VS altijd hebben gebruikt om het ontstaan van een autonome Europese defensie te verhinderen. De huidige omkering van hun standpunt is des te bitterder ironisch.

Breizh-info: Kan men in het trumpisme een vorm van “civilisatorisch realisme” zien tegenover het liberale globalisme?

Alain de Benoist: In zekere zin wel, aangezien het Amerikaanse interventionisme, dat nu punctueel is geworden, niet langer pretendeert een universele normatieve orde te inspireren. Trump wil overal kunnen ingrijpen waar hij dat wil, maar hij streeft er niet naar een nieuwe wereldorde te vestigen. Dat is een andere fundamentele breuk.

Zoals de Canadese premier Mark Carney in Davos zei: “De oude orde zal niet worden hersteld, we moeten haar niet betreuren.” We verlaten een wereld die werd beheerst door de liberale democratie, de rechtsstaat, de vrijhandel en de ideologie van de mensenrechten. We betreden een wereld van ongesluierde machtsverhoudingen, van “grote ruimtes” en “beschavingsstaten”. In internationale betrekkingen is realisme altijd verkieslijk boven moraliserende abstracties. En we zullen al duidelijker zien zodra de nieuwe toestand als zodanig wordt erkend.

Daar zijn we helaas nog ver van verwijderd. Het schouwspel dat de trumpistische rechterzijde in Europa biedt, in naam van een “occidentalisme” dat al lang elke betekenis heeft verloren, is onthutsend. Die mensen verheugen zich erover dat Donald Trump werkt aan het herstel van Amerika’s grootsheid, zonder te begrijpen dat dit doel de vernedering van Europa impliceert. Ze juichen het toe dat Trump de soevereiniteit prijst, zonder te beseffen dat hij inzake soevereiniteit alleen de zijne erkent. Ze spreken met hun voeten in het luchtledige.

Donald Trump kan onze vriend niet zijn, omdat onze respectieve belangen altijd uiteen zullen lopen. Zeggen dat hij bepaalde maatregelen heeft genomen “die in de goede richting gaan”, mag niet doen geloven dat wij, om hier gelijkaardige maatregelen te nemen - hopelijk met minder brutaliteit - ons aan zijn eisen moeten onderwerpen. Maar het is waar dat de Europese rechterzijde, als het gaat om het aanwijzen van de vijand, zelden verder heeft gekeken dan het puntje van zijn neus…
 
Vrij te kopiëren en te verspreiden op voorwaarde van verplichte bronvermelding.

Bron: «Le spectacle que donne la droite trumpiste en Europe est consternant.» - Entretien avec Alain de Benoist