Nieuwsberichten

Carl Schmitt lezen in Beijing

In het recente artikel “Reading Schmitt in Beijing: How China’s Rise Provoked America’s Illiberal Turn” (Foreign Affairs, 3 oktober 2025) betoogt Ben Steil dat de opkomst van China niet alleen de liberale wereldorde heeft uitgedaagd, maar ook de Verenigde Staten zelf heeft meegesleurd in een illiberale wending.

Waar Francis Fukuyama in The End of History and the Last Man (1992) stelde dat de liberale democratie het eindpunt van de geschiedenis was, laat Steil zien dat de werkelijkheid eerder de kant van Carl Schmitt opgaat. Steil omschrijft Schmitt als de Duitse jurist die meende dat liberalisme fundamenteel kwetsbaar is en in tijden van crisis onvermijdelijk plaatsmaakt voor autoritaire besluitvorming.

Sinds China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in 2001 is het land economisch spectaculair gegroeid, zonder politiek te liberaliseren. Integendeel: Xi Jinping heeft het autoritaire staatskapitalisme versterkt. Deze ontwikkeling heeft niet geleid tot de verwachte convergentie met de liberale democratie, maar tot een groeiende spanning tussen een op regels gebaseerde internationale orde en een machtig, strategisch China dat die regels naar zijn hand zet.

“Soeverein is wie over de uitzonderingstoestand beslist”

Steil stelt dat de Amerikaanse reactie op China – van handelsbarrières tot noodbevoegdheden en presidentiële besluiten – steeds meer kenmerken vertoont van Schmittiaans exceptionalisme, waarin de president buiten de wet om handelt onder het voorwendsel van crisis of nationale veiligheid. Trumps regering gebruikte China’s dreiging als rechtvaardiging om constitutionele grenzen te ondermijnen, de rechtsstaat te verzwakken en de uitvoerende macht te concentreren.

Schmitts denken, dat bekendheid verwierf tijdens de Weimarrepubliek, helpt volgens Steil te begrijpen hoe een liberale democratie zichzelf kan uithollen door zich voortdurend in een noodtoestand te verklaren. China’s illiberale opkomst functioneert daarbij als de absolute vijand die de Verenigde Staten ertoe verleidt zelf illiberaal te handelen, zogenaamd ter verdediging van de liberale democratie. Schmitt zou er niet door verrast zijn.

Schmitt is de Chinese Fukuyama

Ironisch genoeg heeft juist in China sinds 2003 een sterke intellectuele fascinatie voor Schmitt postgevat. Zijn ideeën worden er gezien als een westerse kritiek op de universele pretenties van de Amerikaanse democratie. In zekere zin, schrijft Steil, is Schmitt voor China geworden wat Fukuyama ooit voor het Westen was: de theoreticus van een nieuw historisch zelfvertrouwen.

Toch is de weg naar autoritarisme niet onomkeerbaar. Steil besluit dat het liberalisme zich opnieuw kan herstellen, maar alleen als de Verenigde Staten erin slagen de ideologische en institutionele samenhang met hun democratische bondgenoten te vernieuwen. Zolang dat niet gebeurt, blijft het Westen echter gevangen in wat Steil de ‘Schmittiaanse val’ noemt: een liberale orde die zichzelf verdedigt door illiberaal te worden.